راهروی بلند و نیمه‌تاریک آسیاب پر از همهمه است. مردان و زنانی که کیسه‌های گندم را کنار خود گذاشته‌اند، در انتظار نوبتشان نشسته یا ایستاده‌اند و گاه با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند.

بر اساس روایت شفاهی مرحوم حاج محمد خسروی ورود سماور و چای به شهر اشکذر در دوره قاجار (زمان احمدشاه) روی داد.

در قدیم روز عید فطر، مردم اشکذر پس از نماز صبح به مساجد محل می‌رفتند و نماز عید را به‌‌جا‌ می‌آوردند. صندوق‌هایی نیز برای دریافت فطریه در محل‌های نماز قرار داده می‌شد.

حسین خدیوجم، که ریشه‌های اصیلش به خاک کهن اشکذر پیوند خورده است، پس از مهاجرتی پربار از مشهد به تهران در سال ۱۳۴۰، فصل نوینی از خدمت به فرهنگ ایران را در کتابخانه ملی آغاز کرد.

شامگاه جمعه، ۱۷ بهمن‌ماه، محله پشت باغ کاج اشکذر میزبان خیل مشتاقانی بود که برای تجدید میثاق با آرمان‌های سرداران و ۲۳ شهید والامقام این منطقه، در چهارمین یادواره «بچه‌های ولیعصر (عج)» گرد هم آمدند.

در دل کویر مرکزی ایران، جایی در شهر مجومرد از شهرستان اشکذر ، یکی از آثار تاریخی استان یزد نهفته است؛ مسجد ریگ مجومرد . این بنای تاریخی که ساخت آن به قرن هشتم هجری بازمی‌گردد.

هنرجوی هنرستان دخترانه کار و دانش کوثر زارچ در شهرستان اشکذر، با نقاشی سیاه قلم چهره دو برادر شهید، حاج محمد حسین (معلم) و عباس جعفری نسب (دانش‌آموز)، به مناسبت “زنگ مهر و مقاومت” یاد و خاطره این شهیدان را گرامی داشت. این اقدام هنری به همراه برگزاری نمایشگاهی از تمثال شهدا، نشان‌دهنده تعهد نسل جوان به آرمان‌های دفاع مقدس است

در روزگاری نه‌چندان دور، در دل دشت‌های خشک و آفتاب‌خورده‌ی ایران، تقسیم آب قنات میان کشاورزان هنری بود به‌دقت ساعت‌سازی.

در سال ۱۳۲۸ شمسی، هیئت عزاداری «هیئت جعفری» در اشکذر تأسیس شد و با اعزام به مشهد مقدس، سنت حسنه‌ای را پایه‌گذاری کرد که اکنون بیش از هفت دهه است ادامه دارد.

در کویر تشنه‌لب اشکذر، آب نه فقط مایعی برای زندگی، که مسئله‌ای مقدس بود؛ و این مقدس، نیاز به نظم داشت. برای همین، مردانی از دل خاک و تجربه، نگهبان آب شدند؛ هر یک با نقش و مسئولیتی مشخص

در یک مقایسه جذاب معماری، شباهت‌های قابل توجهی میان آسیاب آبی اشکذر در ایران و حیاط‌های گودال در منطقه سانمنشیا چین مشاهده می‌شود. آسیاب آبی اشکذر، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین آسیاب‌های ایران و یک اثر ملی، نمایانگر هنر و تاریخ غنی این منطقه است.

حسینیه باغ بالا یکی از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهرستان اشکذر است که در بافت تاریخی و محله قدیمی باغ بالا واقع شده است.

در روزگار نبود برق و چراغ، شب‌های محرم در اشکذر با آتشی که بر فراز سازه‌ای به نام «کلک» افروخته می‌شد، روشن می‌گردید؛ آتشی که سوختش را کودکان و نوجوانان با جمع‌آوری هیزم از خانه‌ها و با نوای «شاخه شاخه درمنه» فراهم می‌کردند؛ سنتی شیرین و مردمی که مشارکت در عزای حسینی را با ساده‌ترین امکانات ممکن می‌ساخت.

یکی از فولکلورهای کهن و سینه‌به‌سینه نقل‌شده در میان مردم اشکذر، افسانه‌ای دل‌انگیز درباره پیدایش نام این دیار است؛ روایتی که از اشک‌های دختری به نام «زر» در دل کویر آغاز می‌شود و به تولد نام «اشکذر» می‌انجامد.

دو درب قدیمی متعلق به مسجد حاج غلام و حسینیه حاج سید اسماعیل اشکذر، که روزگاری هم‌جوار یکدیگر در خیابان طالقانی بودند، اکنون در موزه مردم‌شناسی اشکذر در کنار هم روایتگر بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی این شهر هستند.