تصویری تاریخی از دانش‌آموزان کلاس دوم دبستان شهید رجایی اشکذر در سال ۱۳۵۸، یادآور روزهای ساده و صمیمی دوران مدرسه و چهره‌هایی است که هرکدام بعدها مسیر متفاوتی در زندگی پیمودند؛ تصویری که پس از گذشت بیش از چهار دهه، همچنان بخشی از خاطرات مشترک یک نسل از مردم اشکذر را زنده می‌کند.

تاریخ نمایش فیلم در اشکذر، از اکران‌های پراکنده و آموزشی در مدارس، حسینیه‌ها و اماکن عمومی پیش از انقلاب و سال‌های نخست پس از آن آغاز شد و با راه‌اندازی سینمای «نصر» در سال ۱۳۷۶ و سینمای «خاطره» در سال ۱۳۹۷، فصل تازه‌ای از فعالیت‌های سینمایی و فرهنگی در این شهرستان رقم خورد.

توده فقط یک محله نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی و هویت اشکذر است؛ محله‌ای که شن‌های روان، بخشی از مردمانش را به باغستان کوچاند، اما نتوانستند پیوند توده‌ای‌ها را با زادگاهشان از بین ببرند؛ پیوندی که در روضه‌های امام حسین(ع)، آش گندم، کل‌کل‌های شیرین با باغستانی‌ها و خاطرات نسل‌به‌نسل‌شده، هنوز زنده است؛ آن‌قدر زنده که ما توده‌ای‌ها باور داریم: هرجا برویم، بالاخره به توده برمی‌گردیم!

نخستین هیئت مذهبی اشکذر با عنوان «هیئت جعفری» در سال ۱۳۲۸ هجری شمسی تأسیس شد؛ هیئتی که با تغییر نام به «هیئت حسینی»، بنیان‌گذار سنت اعزام هیئت‌های اشکذر به مشهد مقدس شد؛ سنتی که دهه‌هاست در روزهای پایانی ماه صفر ادامه دارد

در روزهایی که هیچ‌کدام از اسباب‌بازی‌های امروزی وجود نداشت، بچه‌های کویر اشکذر بعد از امتحانات خرداد با کاغذ سیمان و روزنامه، ترکه‌ی انار و چوب حصیر و کمی چسب، «کاغذباد» یا همان بادبادک می‌ساختند و در روزهای بادی از پشت‌بام‌های خشتی، آرزوهایشان را به آسمان می‌فرستادند‌.

در روزگاری که دیگ‌های سنگی آبگوشت، با چربیِ «مانده‌یِ شب‌های پیش» پر مزه تر می شد، آبگوشت نه تنها یک وعده غذایی، که مظهر برکت و همبستگی بود. از «نخودآبِ» شفابخش تا ماجرای طنزآمیز پیرمرد اشکذری و حکایت لرزشِ بِلَرزُک، نگاهی داریم به فرهنگ غذایی ساده اما پرمهر مردمان دیارمان در گذشته.

هندوانه یزدی، محصولی بومی و متفاوت در استان یزد، با وجود رنگ کمرنگ و طعمی که همیشه باب میل همه نیست، به‌دلیل آب فراوان، تخمه‌های مرغوب و جایگاه ویژه‌اش در فرهنگ غذایی مردم این منطقه، همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین و محبوب‌ترین میوه‌های محلی به‌شمار می‌رود؛ میوه‌ای که شیوه مصرف، نگهداری و حتی استفاده از تخمه آن نیز بخشی از آداب و سبک زندگی یزدی‌ها را روایت می‌کند.

گاهی تقدیر، زیباتر از آن چیزی است که انسان آرزو می‌کند؛ همان‌طور که شهید سید علی‌زاده میر، دلاور بسیجی اشکذری، در آخرین زیارتش از امام هشتم (ع) خواسته بود بار دیگر به مشهد بیاید. این آرزو چندی پس از شهادتش در عملیات والفجر ۲ به شکلی عجیب و شگفت‌انگیز محقق شد؛ زمانی که پیکر پاکش به اشتباه راهی مشهد شد تا پیش از بازگشت به زادگاهش در اشکذر، گرداگرد حرمِ امن رضوی طواف داده شود.

وقتی در خانه محقر شهید دیودیده در اشکذر، چشم‌های نگران و دست‌های لرزانِ پدری داغ‌دیده را دیدم، معنای واقعیِ «ایثارِ بی‌ادعا» برایم روشن شد. اشکذر که در عملیات بدر، سهمی بزرگ از آسمانی شدنِ جوانانش داشت، امروز در آیینه خاطراتِ سردار فرهنگ‌دوست، بار دیگر صحنه‌ی همدلیِ مردمانی است که در مسجد حاج غلام، سندِ وفاداریِ خود را با خون شهیدانی چون جعفری‌نسب و کاظم دهقان امضا کردند.

برخی مکان‌ها فراتر از دیوار و سقف، حافظه‌ی یک ملت‌اند؛ در محله‌ی باغستان اشکذر، جایی که روزگاری صدای شتران و بساط تره‌بار به گوش می‌رسید، امروز در پی حوادث تلخ اسفند ۱۴۰۴، صدای روضه‌خوانی و ناله‌ی مردم، خاطره‌ی حسینیه‌ای را که سال‌ها پیش از میان رفته بود، دوباره زنده کرده است.

شهید محمدکاظم دهقانی اشکذری، دروازه‌بان تیم منتخب فوتبال اشکذر و مجومرد در دهه پنجاه، که اول مهر ۱۳۴۳ در محله پشت‌باغ کاج اشکذر به دنیا آمد، پس از حضور در جبهه به عنوان پاسدار و رسیدن به مسئولیت فرمانده گروهان، ۲۲ اسفند ۱۳۶۳ در جزیره مجنون عراق بر اثر اصابت ترکش به شهادت رسید.

مراسم تعزیه (شبیه) با رعایت سنت‌های اصیل، با حضور پرشور عاشقان اهل‌بیت (ع) در حسینیه سفید برگزار می شود. این اجرای سنتی که با ورود دو طفل مسلم و رجزخوانی گروه‌های یاران و دشمنان آغاز می‌شود، با استفاده از نمادهای رنگی سبز و سرخ و همراهی سازهای سنتی همچون طبل و شیپور، تصویر زنده‌ای از فجایع روز عاشورا را در برابر دیدگان مخاطبان ترسیم می‌کند

سیدحسین علوی‌نسب، پیشکسوتِ نجاری و طبل‌سازی اشکذر، در گفتگویی با «آوای اشکذر» از خاطرات سخت اما شیرینِ ساختِ طبل‌های سنتی محرم می‌گوید؛ از دباغیِ دستیِ پوست‌ها تا روزگاری که صدای طبل‌های دست‌سازِ اشکذری، حال و هوای دیگری به عزاداری‌ها می‌داد.

در روزهایی که بی‌آبی و خشکسالی، اشکذر را در حصار فنا کردن بود، مردانی بودند که روایت امیدوارانه مشارکت و خدمت را نوشتند. حاج حسین رحیمی مقدم، این نیک‌مرد بزرگ، بی‌هیچ‌چشم‌داشت و تنها با دل پرمهر، سرمایه و تلاش خویش را معطوف به حل مشکل آب و آبادانی منطقه کرد. او با ساخت چاه عمیق و همت بلند، زندگی و شور و نشاط را به باغ‌ها، مزارع و خانه‌های اشکذر بازگرداند و مسیر بازگشتِ اعتماد و پیشرفت را هموار ساخت.

اسماعیل بقایی هامانه، دیپلمات باسابقه که این روزها با پاسخ صریح و قاطع خود به پرسش‌ چالش‌برانگیز خبرنگار خارجی، نگاه‌های بسیاری را به خود معطوف کرده است، با کوله‌باری از تجربیات در سازمان ملل و دانشکده روابط بین‌الملل، سکان هدایت رسانه‌ای دستگاه دیپلماسی کشور را در دست گرفته است تا در بزنگاه‌های حساس دیپلماتیک، روایت‌گر اقتدار ملی ایران در عرصه‌های جهانی باشد