در روزگاری که دیگ‌های سنگی آبگوشت، با چربیِ «مانده‌یِ شب‌های پیش» پر مزه تر می شد، آبگوشت نه تنها یک وعده غذایی، که مظهر برکت و همبستگی بود. از «نخودآبِ» شفابخش تا ماجرای طنزآمیز پیرمرد اشکذری و حکایت لرزشِ بِلَرزُک، نگاهی داریم به فرهنگ غذایی ساده اما پرمهر مردمان دیارمان در گذشته.

هندوانه یزدی، محصولی بومی و متفاوت در استان یزد، با وجود رنگ کمرنگ و طعمی که همیشه باب میل همه نیست، به‌دلیل آب فراوان، تخمه‌های مرغوب و جایگاه ویژه‌اش در فرهنگ غذایی مردم این منطقه، همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین و محبوب‌ترین میوه‌های محلی به‌شمار می‌رود؛ میوه‌ای که شیوه مصرف، نگهداری و حتی استفاده از تخمه آن نیز بخشی از آداب و سبک زندگی یزدی‌ها را روایت می‌کند.

گاهی تقدیر، زیباتر از آن چیزی است که انسان آرزو می‌کند؛ همان‌طور که شهید سید علی‌زاده میر، دلاور بسیجی اشکذری، در آخرین زیارتش از امام هشتم (ع) خواسته بود بار دیگر به مشهد بیاید. این آرزو چندی پس از شهادتش در عملیات والفجر ۲ به شکلی عجیب و شگفت‌انگیز محقق شد؛ زمانی که پیکر پاکش به اشتباه راهی مشهد شد تا پیش از بازگشت به زادگاهش در اشکذر، گرداگرد حرمِ امن رضوی طواف داده شود.

وقتی در خانه محقر شهید دیودیده در اشکذر، چشم‌های نگران و دست‌های لرزانِ پدری داغ‌دیده را دیدم، معنای واقعیِ «ایثارِ بی‌ادعا» برایم روشن شد. اشکذر که در عملیات بدر، سهمی بزرگ از آسمانی شدنِ جوانانش داشت، امروز در آیینه خاطراتِ سردار فرهنگ‌دوست، بار دیگر صحنه‌ی همدلیِ مردمانی است که در مسجد حاج غلام، سندِ وفاداریِ خود را با خون شهیدانی چون جعفری‌نسب و کاظم دهقان امضا کردند.

برخی مکان‌ها فراتر از دیوار و سقف، حافظه‌ی یک ملت‌اند؛ در محله‌ی باغستان اشکذر، جایی که روزگاری صدای شتران و بساط تره‌بار به گوش می‌رسید، امروز در پی حوادث تلخ اسفند ۱۴۰۴، صدای روضه‌خوانی و ناله‌ی مردم، خاطره‌ی حسینیه‌ای را که سال‌ها پیش از میان رفته بود، دوباره زنده کرده است.

شهید محمدکاظم دهقانی اشکذری، دروازه‌بان تیم منتخب فوتبال اشکذر و مجومرد در دهه پنجاه، که اول مهر ۱۳۴۳ در محله پشت‌باغ کاج اشکذر به دنیا آمد، پس از حضور در جبهه به عنوان پاسدار و رسیدن به مسئولیت فرمانده گروهان، ۲۲ اسفند ۱۳۶۳ در جزیره مجنون عراق بر اثر اصابت ترکش به شهادت رسید.

مراسم تعزیه (شبیه) با رعایت سنت‌های اصیل، با حضور پرشور عاشقان اهل‌بیت (ع) در حسینیه سفید برگزار می شود. این اجرای سنتی که با ورود دو طفل مسلم و رجزخوانی گروه‌های یاران و دشمنان آغاز می‌شود، با استفاده از نمادهای رنگی سبز و سرخ و همراهی سازهای سنتی همچون طبل و شیپور، تصویر زنده‌ای از فجایع روز عاشورا را در برابر دیدگان مخاطبان ترسیم می‌کند

سیدحسین علوی‌نسب، پیشکسوتِ نجاری و طبل‌سازی اشکذر، در گفتگویی با «آوای اشکذر» از خاطرات سخت اما شیرینِ ساختِ طبل‌های سنتی محرم می‌گوید؛ از دباغیِ دستیِ پوست‌ها تا روزگاری که صدای طبل‌های دست‌سازِ اشکذری، حال و هوای دیگری به عزاداری‌ها می‌داد.

در روزهایی که بی‌آبی و خشکسالی، اشکذر را در حصار فنا کردن بود، مردانی بودند که روایت امیدوارانه مشارکت و خدمت را نوشتند. حاج حسین رحیمی مقدم، این نیک‌مرد بزرگ، بی‌هیچ‌چشم‌داشت و تنها با دل پرمهر، سرمایه و تلاش خویش را معطوف به حل مشکل آب و آبادانی منطقه کرد. او با ساخت چاه عمیق و همت بلند، زندگی و شور و نشاط را به باغ‌ها، مزارع و خانه‌های اشکذر بازگرداند و مسیر بازگشتِ اعتماد و پیشرفت را هموار ساخت.

اسماعیل بقایی هامانه، دیپلمات باسابقه که این روزها با پاسخ صریح و قاطع خود به پرسش‌ چالش‌برانگیز خبرنگار خارجی، نگاه‌های بسیاری را به خود معطوف کرده است، با کوله‌باری از تجربیات در سازمان ملل و دانشکده روابط بین‌الملل، سکان هدایت رسانه‌ای دستگاه دیپلماسی کشور را در دست گرفته است تا در بزنگاه‌های حساس دیپلماتیک، روایت‌گر اقتدار ملی ایران در عرصه‌های جهانی باشد

راهروی بلند و نیمه‌تاریک آسیاب پر از همهمه است. مردان و زنانی که کیسه‌های گندم را کنار خود گذاشته‌اند، در انتظار نوبتشان نشسته یا ایستاده‌اند و گاه با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند.

بر اساس روایت شفاهی مرحوم حاج محمد خسروی ورود سماور و چای به شهر اشکذر در دوره قاجار (زمان احمدشاه) روی داد.

در قدیم روز عید فطر، مردم اشکذر پس از نماز صبح به مساجد محل می‌رفتند و نماز عید را به‌‌جا‌ می‌آوردند. صندوق‌هایی نیز برای دریافت فطریه در محل‌های نماز قرار داده می‌شد.

حسین خدیوجم، که ریشه‌های اصیلش به خاک کهن اشکذر پیوند خورده است، پس از مهاجرتی پربار از مشهد به تهران در سال ۱۳۴۰، فصل نوینی از خدمت به فرهنگ ایران را در کتابخانه ملی آغاز کرد.

شامگاه جمعه، ۱۷ بهمن‌ماه، محله پشت باغ کاج اشکذر میزبان خیل مشتاقانی بود که برای تجدید میثاق با آرمان‌های سرداران و ۲۳ شهید والامقام این منطقه، در چهارمین یادواره «بچه‌های ولیعصر (عج)» گرد هم آمدند.