اشکذرخبر، انار در اشکذر تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه بخشی از زندگی، فرهنگ و خاطرات مردم این دیار کویری است. سال‌ها انارکاری و سروکار داشتن مردم با باغ‌های انار، واژه‌ها و اصطلاحات محلی فراوانی را به وجود آورده که هرکدام بیانگر نوعی از وضعیت ظاهری، کیفیت یا ویژگی‌های درونی این میوه به زبان ساده و بومی مردم اشکذر است.

در گویش مردم اشکذر، برای توصیف انواع انار، اصطلاحاتی به کار می‌رود که شاید برای نسل‌های جدید کمتر آشنا باشد، اما برای باغداران و کسانی که سال‌ها با انار و باغ‌های انار سروکار داشته‌اند، واژه‌هایی آشنا و پرمعناست.

از جمله این اصطلاحات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

– انار ترکیده: به اناری گفته می‌شود که چند شکاف برداشته و دانه‌های سرخ آن از میان ترک‌های پوست نمایان شده است.

– انار پوسیده: اناری که بر اثر آفت و عوامل آسیب‌رسان، فاسد شده و دیگر قابل استفاده نیست.

– انار دنده‌سوخته: اناری که بر اثر تابش مستقیم آفتاب، بخشی از پوست آن سوخته و تغییر رنگ داده است.

– انار خط‌خطی: اناری که روی پوست آن ترک‌های سطحی ایجاد شده، اما این ترک‌ها به اندازه‌ای نیست که دانه‌های انار نمایان شوند.

– انار باخته: به اناری گفته می‌شود که بر اثر سرمای هوا، طعم و رنگ طبیعی خود را از دست داده و کیفیت آن تغییر کرده است.

– انار اوو‌تالُک: اناری که با گذشت زمان، آب دانه‌های آن در داخل میوه جمع شده، اما برخلاف انار پوسیده، دچار فساد نشده است.

– انار اوو‌جوعه: اناری که بر اثر ضربه یا افتادن، بدون آنکه پوستش ترک بردارد، دانه‌های داخل آن له و پرآب شده است. در گذشته گاهی پوست این نوع انار را می‌فشردند و آب جمع‌شده درون آن را می‌نوشیدند.

– سازُک انار: به هسته‌های باقی‌مانده دانه‌های انار پس از گرفتن آب آن گفته می‌شود.

این واژه‌ها تنها نام‌هایی برای دسته‌بندی انار نیستند؛ بلکه بخشی از فرهنگ شفاهی و تجربه چندین نسل از باغداران اشکذر به شمار می‌روند. اصطلاحاتی که در کنار کار و تلاش روزانه در باغ‌های انار شکل گرفته و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده‌اند.

برگرفته شده از کتاب «ریگ بوم ما ؛ کویر یزد با تاکید بر محله پشت باغ کاج اشکذر»