به گزارش اشکذر نیوز، ماه محرم به ویژه دهه اول برای مردم درالعباده یزد از اهمیت بسیار ویژه‌ای برخوردار است و به دلیل این اهمیت، همواره با آیین و مراسم‌های خاص همراه بوده که برخی از این مراسم‌ها قدمت چند صد ساله دارند.

همانگونه که ماه مبارک رمضان در یزد و سایر نقاط کشور دارای اهمیت ویژه است و مردم با برگزاری مراسمی، به استقبال این ماه مبارک می‌روند، برای ماه محرم نیز مراسم‌های ویژه استقبال برگزار می‌شود که از آن جمله می‌توان به دیگ گردانی، سیاه‌پوش کردن نخل‌ها، غبارروبی حسینیه‌ها و مساجد و امامزاده‌ها و… اشاره کرد.

یکی از مهم‌ترین سنت‌های مردم دارالعباده یزد در روزهای نخست ماه محرم، سیاه‌پوش کردن نخل‌ها به عنوان نماد عزاداری مردم این دیار کویری است.

نخل در واقع نماد تابوت امام حسین (ع) است و از آنجا که امام حسین (ع) تشییع نشدند و بر اساس روایات تاریخی، هیچ یک از شهدای کربلا، مراسم ویژه‌ای در روز عاشورا برای کفن و دفن نداشتند، مردم این دیار، پس از برگزاری مراسم‌های عزاداری در دهه اول، روز عاشورا اقدام به نخل برداری یا همان برگزاری مراسم نمادین تشییع امام حسین (ع) و یارانشان می‌کنند.

نخل که یک نماد عزاداری است و هر یک از بخش‌های آن فلسفه‌ای ویژه دارد، در ایام عزاداری امام حسین (ع) به نوعی محور برنامه‌هاست و نخل‌برداری یکی از مهم‌ترین برنامه‌های این ایام به شمار می‌رود.

نخل‌ها، بسته به آداب و رسوم مردم در مناطق مختلف یزد تزئین می‌شوند

نخل، سازه‌ای چوبی است که از چوب‌های محکم در ابعاد مختلف ساخته می‌شود و به جز استان یزد، در دیگر استان‌های کویری و حتی استان‌هایی نظیر مازندران، نماد نخل وجود دارد، اما بسته به نوع آداب، رسوم، هنر و سلیقه مردم هر منطقه، شکل نخل‌ها متفاوت است اما فلسفه وجودی آنها در اغلب موارد یکی است.

نخل‌ها در یزد در ایام معمول سال، در مقابل حسینیه‌ها، مساجد و حتی بناهای تاریخی به صورت یک سازه چوبی بزرگ نگهداری می‌شوند، اما اگر در روزهای اول محرم تا روز سوم شهادت امام حسین (ع)،‌ نخلی را در این استان مشاهده کنید، به طور قطع سیاه‌پوش و تزئین شده است.

یکی از پژوهشگران فرهنگ بومی استان یزد در مورد نخل‌ها و سیاه‌پوش کردن آنها به خبرنگار فارس گفت: مراسم نخل‌گردانی در روز عاشورا از اهمیت بسیار ویژه‌ای برای عزاداران حسینی در یزد برخوردار است به همین دلیل آماده‌سازی نخل‌ها نیز از سنت‌های دیرینه مردم این استان است.

صدیقه رمضانخانی خاطرنشان کرد: نخل‌های کوچک و بزرگی که در مناطق مختلف استان یزد در حسینیه‌ها،‌ تکایا، مساجد و حتی بازارهای شهر وجود دارد، در روزهای اول محرم تزئین و سیاه‌پوش می‌شوند و به این ترتیب نخل‌ها نیز لباس عزا بر تن می‌کنند.

تزئین نخل‌ها با پرچم‌های سیاه و آیینه/ نذر مردم برای تزئینات نخل‌ها

وی با بیان اینکه تزئین نخل‌ها در مناطق مختلف متفاوت است، عنوان کرد: در برخی مناطق یزد همچنین شهرستان‌های تفت و… نخل‌ها تنها با پارچه‌های مشکلی که بر روی آن عبارات «یا حسین شهید»، «لبیک یا حسین»، «یا سیدالشهدا» و … گلدوزی شده است، تزئین می‌شود.

رمضانخانی عنوان کرد: در روستاها و برخی مناطق دیگر شهر یزد نیز نخل‌ها، علاوه بر اینکه سیاه‌پوش می‌شوند، با آیینه، نخل‌های رنگی و حتی در مواردی با خنجر، شمشیر، گل، میوه و… تزئین می‌شوند.

وی افزود: این مراسم معمولا توسط جوان‌ترهای هیئت‌های مذهبی انجام می‌شود و تقریبا همه مردم محل در سیاه‌پوش و تزئین کردن نخل‌ها دخیل هستند و در بسیاری از موارد، پارچه‌های مشکی و پرچم‌ها و دیگر ادوات تزئین، از نذورات مردمی است.

این پژوهشگر فرهنگ عامه ادامه داد: در برخی مناطق، هنگامی که نخل‌ها سیاه‌پوش می‌شوند، در پای نخل قربانی انجام می‌شود و از گوشت آن برای نخستین شب عزاداری، برای عزاداران حسینی در همان حسینیه یا مسجدی که نخل منتسب به اوست، غذای نذری تهیه می‌شود.

رمضانخانی یادآور شد: در طول آذین بندی نخل یا سیاه‌پوش کردن آن نیز به جز چند نفری که به کار تزئین مشغول هستند، نوحه‌خوانی و سینه‌زنی صورت می‌گیرد و با ذکر مدام صلوات، آذین بندی به پایان می‌رسد.

صرف نظر از فلسفه وجودی نخل‌ها و آیین‌ها و مراسمی که در روز نخل‌برداری انجام می‌شود که به این مراسم‌ها در گزارش‌های بعدی فارس پرداخته خواهد شد، مراسم دیگری نیز در آغازین روزهای ماه محرم انجام می‌شود.

دیگ‌گردانی؛ سنتی فراموش شده در آیین عزاداری امام حسین (ع)

یکی دیگر از مراسم‌هایی که این روزها تقریبا به فراموشی سپرده شده، دیگ‌گردانی نام دارد که البته در مناطق مختلف استان و حتی خود شهر یزد، به نام‌ها و تعابیر مختلف از آن یاد می‌شود.

در قالب این سنت قدیمی، دیگ‌های بزرگی که در گذشته عموما دیگ‌های مسی بوده، بر سر چهارراه‌ها، مقابل حسینیه‌ها، مساجد و اماکن مذهبی و حتی در مواردی در کنار نخل‌ها، گذاشته می‌شود و مردمی که نذوراتی دارند، وجه نذورات خود یا حبوبات، برنج، قند، چای و هر چیز دیگری که بتوان با آن از عزاداران حسینی پذیرایی کرد را در داخل این دیگ قرار می‌دهند.

این دیگ‌ها در نیمه دهه اول محرم جمع‌آوری می‌شوند و با اقلام و نذوراتی که درون آن گذاشته شده، برای مردم نذری طبخ می‌شود.

البته این سنت به دلایل مختلفی تقریباً از آداب و رسوم عزاداری‌های یزد حذف شده، اما حتی تا دهه 70 نیز این دیگ‌ها در روزهای اول محرم در مناطق مهم استان از جمله میدان امیرچخماق قابل مشاهده بود.

غبارروبی از مساجد، حسینیه‌ها، امامزاده‌ها و… نیز به دلیل بیشتر شدن تردد مردم برای شرکت در مراسم‌های عزاداری نیز در این روزها با شکوه خاصی در یزد برگزار می‌‌شود.

حسینیه‌ها اغلب توسط جوانان محله سیاه‌پوش و فرش می‌شوند، چراغ‌ها و پرچم‌ها در مقابل حسینیه افراشته می‌شود و اعلامیه‌های مختلفی با عناوین مختلف از «بفرمایید روضه» تا بنرهای بزرگ معرفی حسینیه و اطلاع‌رسانی از مراسم در نقاط مختلف شهر به ویژه محله‌های اطراف نصب می‌‌شود که البته این روش از روش‌های جدید اطلاع‌رسانی است.

ظروف طبخ نذری از انباری مساجد و حسینیه‌ها بیرون می‌آید

مساجد نیز توسط جوانان غبارروبی می‌شوند و وسایل مورد نیاز طبخ نذری از انباری‌های مساجد بیرون آورده و شست‌‌و‌شو شده و برای پذیرایی از عزاداران حسینی آماده می‌‌شود.

یکی از دیگر از سنت‌هایی که از چندی پیش در یزد آغاز شده، به راه افتادن کاروان امام حسین (ع) است به نحوی که درست در سالگرد روزی که امام حسین (ع) به همراه خانواده و یاران خویش، وارد کربلا شدند، کاروانی نمادین در یزد به راه می‌افتد و ماه محرم را اعلام می‌کند.

این مراسم در بسیاری از نقاط یزد به ویژه روستاهای تاریخی این استان، با برگزاری مراسم تعزیه همراه است.

گردهمایی بزرگ هیئت‌های مذهبی نیز از برنامه‌هایی است که طی سال‌های اخیر در یزد اجرا شده و به تدریج به یک سنت تبدیل می‌شود به نحوی که هیئت‌های بزرگ و کوچک مذهبی، در روزهای اول یا دوم ماه محرم، در یکی از امامزاده‌های یزد اجتماع می‌کنند و در آنجا ندای لبیک یا حسین (ع)، سر می‌دهند.

(فارس)