نویسنده: سید محمدجعفر میر جلیلی (مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شهرستان اشکذر)

در طول هفتاد میلیون سال تکامل نژاد اسب، آخرین مراحل تکامل در ایران انجام‌شده است و نتایج اولین مطالعات تخصصی از حدود سال پنجاه در کشور منتشرشده است. با وجود نژادهای اسب اصیل دنیا در ایران، از این کشور به‌عنوان اقیانوس ژن اسب نام‌برده می‌شود که با احیای این ژن‌ها می‌توان صنعت اسب کشور را توسعه داد

هفت گونه اسب از شمال تا جنوب کشور گسترده شده است. نژاد، گونه گونی و ظرفیت‌های نهفته‌ای در صنعت پرورش اسب به‌وفور شناسایی‌شده است اما این رشته بمانند سایر بخش‌ها که می‌توانست سهمی در تحول زیربنایی صنعت گردشگری کشورمان داشته باشد هنوز به مرحله عمل درنیامده و تاکنون برای رشد و بالندگی آن توجه شایسته‌ای صورت نگرفته است.

نژادهای اسب ایرانی عبارت‌اند از 1- اسب قره‌باغ: از نژادهای اسب ایرانی است که از آمیزش اسب‌های بومی آذربایجان با اسب‌های بومی فلات ایران ترکمن آخال تکه و عرب پدید آمده است که تاثیر نژاد عرب، در این نژاد بیشتر از بقیه نژادهاست و مشابهت‌های ظاهری بسیاری بین نژاد عرب با قره‌باغ وجود دارد از اسب قره‌باغ در فعالیت‌های کشاورزی و بارکشی در روستاها و همچنین کوچ عشایر استفاده می‌شود و سرعت بالایی دارد.

2- اسب ترکمن: از ذخیره‌های ژنتیکی خالص و با ارزش ایران، اصیل‌ترین و قدیمی‌ترین اسب‌سواری دنیاست که در دشت توران (ترکمن‌صحرا و ترکمنستان) تکامل‌یافته است. از این نژاد به‌عنوان پدر تمام اسب‌های خون گرم دنیا نام می‌برند. با توجه به اهمیتی که برخی اندام‌های بدن اسب در کارایی او دارند، همواره پرورش‌دهندگان علاقه‌مند هستند تا این موضوع را موردتوجه قرار دهند این اسب سال‌هاست که از شهرت جهانی برخوردار بوده و تمام پادشاهان دنیا از آن در تقویت ارتش خود استفاده کرده‌اند.

3- اسب عرب: از دیگر نژادهای با ارزش کشورمان است که مهم‌ترین عامل در اصلاح انواع نژادهای اسب در دنیا به شمار می‌رود. این نژاد از نظر خصوصیات ظاهری غیرقابل مقایسه با سایر نژادهای دنیا است. در اسب‌های عرب گردن بسیار زیبا بوده و سر به‌طور ویژه به گردن متصل شده و به‌طور آزاد می‌تواند در همه جهات حرکت کند. اسبی که امروزه در دنیا به نام ایرانی مطرح است، از سرشاخه‌های قدیمی‌ترین اسب‌های خالص عرب است که در نتیجه بهبود نژادی اسب‌های ایران باستان توسط قبایل عرب، به‌دست‌آمده است. این گروه، خصوصیات اسبان عرب باستانی را بیشتر حفظ کرده‌اند.

قبل از هر چیز باید گفت که صنعت اسب با صنعت گردشگری پیوندی پایدار و دیرینه دارد و در صورت برخورداری از زیرساخت‌های لجستیکی، این صنعت به گسترش نشاط اجتماعی در جامعه کمک می‌کند و می‌تواند به‌عنوان فعالیت مفید و ارزشمند بوم گرایانه در جامعه شهری و روستایی مدنظر قرار گیر د. رونق گردشگری اسب و حضور هر گردشگر خارجی می‌تواند روزانه 400 دلار ارز را نصیب صنعت گردشگری کند. بدیهی است متقابلاً برنامه‌ریزی در جذب هدفمند گردشگران خارجی نیز باعث ارتقاء این صنعت خواهد شد به‌عنوان نمونه توجه به سلایق گردشگران علاقه‌مند به صنعت اسب و مدنظر قرار دادن آن در معرفی گردشگری اسب در شهرستان نکته‌ای است که نباید ازنظر دور داشت بر این اساس به‌عنوان نمونه گردشگران علاقه‌مند به صنعت اسب در کشور کانادا خواهان اسب‌های ترکمن و گردشگران ایتالیایی خواستار اسب‌های عرب و گردشگران حاشیه خلیج‌فارس تقاضای خرید اسب‌های کرد برای مسابقات استقامت را دارند که باید سرمایه‌گذاری لازم جهت جذب آن‌ها به عمل آید.

وجود پتانسیل‌هایی متعدد ازجمله مسابقات اسب‌سواری استقامت و زیبایی، ایجاد و فراهم‌سازی فرصت‌های بازدید از نمایشگاه‌های مرتبط از قبیل نمایشگاه ادوات سوارکاری، نژادهای متفاوت اسب در شهرستان اشکذر، اسب‌سواری در کویر، گونه‌های متعدد اسب‌های اصیل ایرانی و …. از مواردی است که گردشگران خارجی به آن امتیاز می‌دهند؛ و می‌توان با توجه به آن در رونق گردشگری با اسب در شهرستان اشکذر گام جدی برداشت.

فعالیت‌هایی به شرح زیر می‌تواند در توسعه صنعت اسب و گردشگری اسب در این شهرستان موثر باشد

1-تدوین برنامه راهبردی برای توسعه صنعت اسب شهرستان پیش‌شرط فراگیری این فعالیت نشاط‌آور اقتصادی است.

2- جامعه سوارکاری و باشگاه‌ها تخصصی‌تر و فعال شوند و در جشنواره‌های استانی، اسب‌سواری و مسابقات مرتبط با آن جایگاهی ویژه داشته باشد.

3- برگزاری مسابقات کورس در شهرستان و مشارکت حداکثری تمام رسانه‌های مکتوب، دیداری و شنیداری که به افزایش نشاط اجتماعی کمک می‌کند.

4- سرمایه‌گذاری در زمینه آموزش سوارکاری حرفه‌ای، مربیان و داوران ورزشی و بهره‌گیری از تجربیات مشاوران خارجی.

5- با توجه به هزینه بالای اسب و نگهداری از آن و جبران هزینه‌های آسیب‌دیدگی در مسابقات و کورس اسب‌دوانی شرکت‌های بیمه در این خصوص می‌توانند طرحی نو را ارائه دهند.

6- ایجاد پیست‌های اسب‌سواری و مراکز گردشگری اسب در شهرستان اشکذر

با پرداختن به برنامه‌های مرتبط با علوم اسب از قبیل فیزیولوژی، تغذیه، ژنتیک، بیماری‌ها، ارتباطات صنعت اسب، فرهنگ اسب‌داری، اکو توریسم اسب، تاریخ و فرهنگ در صنعت اسب، اقتصاد در صنعت اسب، مدیریت در صنعت اسب و جشنواره هرساله زیبایی اسب اصیل عرب در شهرستان اشکذر می‌توان توجه مردم و مسئولین به این صنعت را در شهرستان جلب کرد. هر شاخه از گردشگری به‌ویژه گردشگری اسب، نیازمند فعالیت افراد متخصص و تسهیلات و امکاناتی است که در شهرستان مهیا است و با توجه ویژه مسئولین شاهد رونق صنعت اسب‌سواری و گردشگری با اسب خواهیم بود. تجمع تعداد زیادی از نژادها و گونه‌های اسب در شهرستان اشکذر و وجود و بهترین نژادهای اسب عرب در باشگاه‌های شهرستان اشکذر از پتانسیل‌های این شهرستان است به‌طوری‌که سالانه جشنواره‌های متعدد اسب در این شهرستان برگزار می‌گردد همچنین وجود بالغ‌بر یک هزار اسب اصیل عرب و نیمی از باشگاه‌های پرورش این اسب در کشور در شهرستان اشکذر باعث رونق گردشگری با اسب در این شهرستان گردیده است.

در این راستا یکی از برنامه‌های نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری اشکذر توجه ویژه به صنعت اسب، بهره‌برداری از آن به‌عنوان یک پتانسیل مهم در جذب گردشگران خارجی، بومی و داخلی است و انشالله در آینده نزدیک شاهد توسعه مجموعه‌های گردشگری با اسب در شهرستان و توجه بیشتر به این صنعت در رونق گردشگری استان خواهیم بود.