• کد خبر: 43168
      منتشر کننده: سیدابوالفضل دهقانی
        تاریخ انتشار: یکشنبه 8 شهریور 1394 - 09:23
    «محمدبن زکریای رازی» از مفاخر و مشاهیر ایران زمین است؛ کیمیاگری مبتکر که پایه های پیشرفت را در صنعت داروسازی و علوم دیگر بنیان نهاد و با دستاوردهایش انقلابی شگرف را در این صنعت ایجاد کرد و سبب سهولت در دستیابی به یافته های علمی دیگر شد.

    به گزارش اشکذرنیوز به نقل از ایرنا،«با خرد بدانچه ما را برتر می سازد و زندگی ما را شیرین و گوارا می کند دست می یابیم و به خواسته ها و آرزوهای خود می رسیم. به وساطت خرد است که ساختن و به کاربردن کشتی را دریافته ایم. چنان که به سرزمین های دورمانده ای که به وسیله ی دریاها از یکدیگر جداشده اند واصل گشتیم. پزشکی با همه ی سودهایی که برای تن دارد و تمام فنون دیگری که به آن فایده می رساند در پرتو خرد حاصل آمده است…» متن مورد نظر بخشی از سخنان محمدبن زکریا ابن یحیی الرازی از طبیبان، حکیمان و کیمیاگران ایران و اسلام در زمینه ی سخنوری است.
    وی در 244 هجری خورشیدی در شهر ری مرکز علم و ادب آن روزگار دیده به جهان گشود و دوره ی کودکی خویش را با فراگیری دروس مقدماتی سپری کرد و در جوانی نیز بر میزان دانش خود در علومی همچون نجوم، ریاضیات، فلسفه، ادبیات و شیمی افزود.
    زکریای رازی نخست پیشه ی زرگری را برای خود برگزید اما پس از مدتی علم کیمیاگری وی را مجذوب خود کرد. دیری نپایید او از فعالیت در این حرفه نیز به دلیل بیماری چشمی بازماند و به دنبال آن، مطالعه در زمینه ی دانش پزشکی را برای ادامه ی زندگی خویش انتخاب کرد و از آنجایی که بسیار به طبابت علاقه مند بود؛ راهی بغداد شد و از مجلس درس علی ابن سهل پزشک مشهور آن دیار کسب فیض کرد. در مدت زمان کوتاهی، استعداد بالای زکریای رازی، او را به شهرت فراوانی در علم پزشکی رساند و بدین صورت ریاست بیمارستان معتضدیرا بر عهده گرفت.
    اما حسادت برخی افراد کوته بین وی را به ترک بغداد وادار ساخت و این چنین او به ری بازگشت و در این شهر بیمارستان بزرگی بنا نهاد و با برعهده گرفتن ریاست آن، بر دامنه ی فعالیت های خویش در این زمینه افزود. این مکان نه تنها محلی برای درمان بیماران بلکه به مرکزی برای گردآمدن اندیشمندان و پزشکان تبدیل شد و او در این بیمارستان در کنار طبابت، آزمایش های شیمی بسیاری را نیز انجام می داد.
    ابن ندیم در کتاب الفهرست خود می نویسد: «رازی همه بیماران به ویژه بیماران فقیر را مورد تفقد و مهربانی قرار می داد و از حالشان مرتب جویا شده و به عیادتشان می رفت و برای آنها مقرری معین می کرد.»
    زکریای رازی استعداد خویش را در زمینه ی علوم طبیعی، فیزیک و علم کیمیاگری به همگان نشان داد و با ممارست فراوان دانش کیمیای کهن را به علم شیمی نوین تبدیل ساخت و با ایجاد مکتب «کیمیای تجربی و علمی»، عنوان «پدر علم شیمی» را از آن خود کرد.
    وی در جراحی صاحب نظر بود و درباره ی سنگ کلیه و سنگ مثانه دارای کتابی معتبر است که در آن تأکید دارد در صورتی که درمان سنگ مثانه با دیگر روش های پزشکی امکان پذیر نباشد، باید به عمل جراحی روی آورد.
    این پزشک ماهر دارای بیش از 200 اثر است که از مهم ترین آنها می توان الحاوی، طب المنصوری، من لا یحضره الطبیب، الجذر الحصیه، الاسرار، المدخل التعلیمی، الطب الروحانی، السیرة الفلسفیه، امارت الاقبال الدولة، اللذة و العلم الالهی، هو الطب الروحانی اشاره کرد.
    البته در کنار این اثرهای ارزنده، کشف های وی نقش بسیار مهمی را در پیشرفت دانش پزشکی و داروسازی در کشور و جهان ایفا کرده است که کشف الکل، به دست آوردن اسید سولفوریک و اسید کلریدریک و … از اکتشافات این بزرگمرد فرهیخته است.
    او نخستین دانشمندی محسوب می شود که با تقسیم کردن اجسام به سه گروه جمادی، نبادی و حیوانی، دانش خویش را در علوم بسیاری چون فیزیولوژی و کالبدشکافی، جانورشناسی، گیاه شناسی، کانی شناسی، زمین شناسی، هواشناسی و نورشناسی به تمامی جهان نشان داد. وی در آخرین روزهای عمر خویش با توجه به اینکه نابینا شده بود، دست از طبابت نکشید و به درمان بیماران پرداخت.
    سرانجام زکریای رازی پس از سال ها خدمت به این مرز و بوم در 304 هجری خورشیدی در شهر ری درگذشت.
    تلاش ها و زحمات زکریای رازی در پیشرفت صنعت داروسازی، علم پزشکی و علوم دیگر بی شمار است، بدین دلیل برای قدردانی از این اندیشمند و طبیب بزرگ، پنجم شهریور روز بزرگداشت او «روز داروسازی» نام گرفت، دانشی که اینک پیشرفت های خود را مرهون بسیاری از دانسته ها و اکتشاف های این پزشک چیره دست است.
    **پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت بزرگداشت زکریای رازی و روز داروسازی با «محمد آزادبخت» معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به گفت وگو پرداخت.

    **زکریای رازی و دانش پزشکی
    محمد آزادبخت درباره ی گرایش زکریای رازی به علم پزشکی اظهار کرد: او نخست به کیمیاگری می پرداخت، در برخی از روایت های عنوان شده که مهم ترین دلیل روی آوردن وی به این دانش، بیماری مربوط به چشم او بود. بدین دلیل زکریای رازی برای درمان آن نزد چشم پزشک می رود و پس از آن در می یابد که بهتر است با ورود به این علم به درمان بسیاری از بیماری ها بپردازد، او هنگامی که در دانش پزشکی و داروسازی فعالیت خود را آغاز کرد توانست به موفقیت های بی شماری دست یابد. اکنون حاصل آن در کتاب الحاوی قابل مشاهده است که هنوز هم با گذشت سالیان طولانی، این اثر یکی از مستندات و متون قوی پزشکی در دنیا محسوب می شود.

    **زکریای رازی و کشف الکل

    وی درباره ی دانش کیمیاگری زکریای رازی، گفت: او با مطالعه های فراوان بر روی مواد مختلف؛ توانست کشف های مهمی را در زمینه ی داروسازی بدست بیاورد، دستاوردهایی همچون اسید سولفوریک، سرکه، مواد قندی که بسیار حایز اهمیت بود همچنین وی با خالص سازی انگور موفق شد، الکل را کشف کند، البته بهتر است آن را اتانول قلمداد کنیم زیرا الکل اصطلاحی است که صدها ماده ی معروف دنیا چون اتانول و… را شامل می شود. زکریای رازی با روش تقطیر توانست به این کشف برسد. در این روش ماده ای چون آب و … مورد تبخیر قرار می گیرد و سپس در جای دیگری سرد و در انتها جمع آوری می شود و اینگونه الکل به وجود می آید. گرچه زکریای رازی با کشف الکل در جهان مشهور شد اما این داروساز نمی دانست که این چنین ماده ای را قرار است، کشف کند، او در میان مطالعاتش با بررسی بسیار به کشف این ماده ی مهم دست یافت.

    **بررسی علم پزشکی و داروسازی در دوره ی قدیم و جدید
    معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی مازندران؛ جایگاه زکریای رازی را در علم پزشکی و داروسازی بسیار مهم دانست و خاطرنشان کرد: دانش پزشکی و داروسازی تا 200 سال پیش، از هم جدا نبود و یک حکیم علاوه بر طبابت به داروسازی نیز می پرداخت. پزشکان در آن دوره نسبت به درمان بیماران یک نگاه کلی داشتند و انسان را به عنوان یک عامل کل می دیدند. اگر فردی دارای بیماری زخم معده بود، از روش های درمانی بسیاری برای درمان بیمار استفاده می کردند. یعنی نه تنها کارهای مربوط به گوارش را انجام می دادند بلکه داروهای مربوط به روح و روان را برایش تجویز می کردند و به درمان قسمت های دیگری چون کبد و کلیه می پرداختند و برنامه ی دارویی را به بیمار ارایه می دادند، آنها اعتقاد داشتند هر انسان یک مزاجی و هر دارویی یک طبیعتی دارد و طبیعت این دارو اگر مزاج آن فرد را به طرف تعادل هدایت کند در آن شرایط آن بیمار بهبود می یابد. آنها در امر طبابت به جای آن که جز نگر باشند، کل نگر بودند و در مسیر درمان به امر تعادل می رسیدند. اما با گذشت زمان جزیی نگری جایگزین کل نگری شد و نخست داروسازی، طب و پزشکی از هم تفکیک و پس از مدتی این رشته ها به شاخه های متفاوتی چون چشم پزشکی، ارتوپدی، گوش و حلق و بینی، اطفال و… تقسیم شدند. در داروسازی نیز ده ها رشته چون پتروشیمی، فیزیوتراپی و انواع رشته های دیگر که هرکدام به چندین شاخه تبدیل شده اند، شکل گرفت.
    **زکریای رازی و موضوع کل نگری

    81736869-70125792

    وی در ادامه ی سخنانش افزود: در گذشته طبیب کل نگر نیازمند این امر بود که نه تنها دارو را باید بسازد بلکه تاثیر کائنات، نجوم، زمان، شرایط و آب و هوا را بررسی کند، در آن دوره یک طبیب یک ریاضیدان نیز محسوب می شد و فلسفه را باید می دانست چون با استنباط از این دانش می توانست با آگاهی از نوع نگاه بیمار به زندگی و دنیا، بیماری را بهبود بخشد. در این باره زکریای رازی در کتاب الحاوی خویش به خوبی بحث کل نگری را در درمان بیماران مطرح می کند. از این پزشک نام آور در دنیا با عنوان «الرازس» یاد کرده اند. وی بیش از 500 مفرده را در یک جلد عنوان کرد، مفرده به معنای داروهای ترکیب پذیر است. بسیاری از نکته هایی که او بیان می کند با دانش کنونی همخوانی دارد. اکنون در کشورهای اروپایی و تمامی دنیا در دانش نوین خویش از دیدگاه زکریای رازی بهره می برند و در ایران نیز طب سنتی و برخی از داروهایی که این کیمیاگر بنام از آنها برای درمان بیماران استفاده می کرد، احیا شده است. هرچند آنچه در جامعه ی کنونی به عنوان دارو استفاده می شود، شاید آن دارویی نباشد که زکریای رازی و ابن سینا از آن نام برده اند. به عنوان مثال می توان گفت که زکریای رازی، بابونه را برای درمان برخی از بیماری ها موثر می دانست اما در کشور ما 400 گونه بابونه از چهار جنس وجود دارد و باید گفت که کدام بابونه، داروی مورد نظر زکریای رازی بوده است بنابراین فردی که در این زمینه تخصص داشته باشد می تواند به این امر پی ببرد اما دیگر افراد جامعه از جمله پزشکان این امکان برای آنها مهیا نیست. این مثالی که زده شد؛ یک نمونه از داروهایی است که وی برای درمان بیماران عنوان کرد، امروز در طب سنتی بیش از یک هزار و 400 داروی مفرده و در کنار آن داروهای ترکیبی وجود دارد.

    ** نقد و بررسی آثار زکریای رازی؛ زمینه ساز پیشرفت داروسازی
    محمد آزادبخت نقش زکریای رازی در توسعه ی علم پزشکی و داروسازی را در دنیا بسیار موثر دانست و گفت: این دانش در ایران با کم توجهی رو به رو شده اما در این اواخر رویدادهای بسیار خوبی درباره ی طب سنتی به وقوع پیوسته است. البته در زمینه ی علم پزشکی و داروسازی در آینده بسیار خوشبین هستیم که اصلاحات علمی قوی تری رخ بدهد و سطح جامع توسعه یابد، یعنی آن که نقش روش های درمانی زکریای رازی در کشور بسیار برجسته تر شود اما یک مشکلی که در جامعه وجود داشت و هنوز هم هست، این موضوع محسوب می شود که در ایران تنها به نام زکریای رازی و ابن سینا افتخار می شود اما در واقع باید نقد و بررسی شود تا نکته های مثبت و منفی درمان بیماری ها را به خوبی دریابیم. در واقع باید از تئوری خارج شویم و به عمل برسیم. اگر با این دیدگاه به مطالعه ی آثار این بزرگان در دانشگاه و خارج از آن بپردازیم، تحول بزرگی در جامعه ی داروسازی و پزشکی کشور روی می دهد، بدین دلیل که آنها هزاران تجربه در زمینه ی داروسازی و پزشکی اندوخته اند و اینک می توانیم با ارزیابی این آثار، در زمینه ی سلامت جامعه به پیشرفت قابل توجهی دست یابیم.

    **بازبینی صنعت داروسازی

    معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی مازندران با بیان اینکه در صنعت داروسازی رشته های بسیاری وجود دارد، افزود: این صنعت می تواند ده ها رشته تولید کند. در یک قرص هفت ماده است که یکی از آنها «بایندر» به شمار می رود که به معنای چسباننده و موثر برای ایجاد شکل اصلی قرص است. در دنیای کنونی این ماده انواع مختلفی دارد که هرکدام کیفیت ویژه ی خودشان را در تهیه ی مواد لازم قرص دارا هستند. هر نوع مواد دارویی دارای ساخت و تولید ویژه ی خود در صنعت داروسازی است و این صنعت پیش از انقلاب در ایران، به دست شرکت های چند ملیتی بود اما پس از پیروزی انقلاب در دست داروسازهای داخلی قرار گرفت و ایران توانست بیش از 97 قلم دارو را خود تهیه کند بنابراین از نظر وابستگی کشور و سلامت جامعه از خطر دور شد.

    **لزوم توجه به ارتقای کیفیت صنعت دارویی
    محمد آزادبخت در پایان سخنانش گفت: در صنعت دارویی کارهای علمی بسیاری می شود، انجام داد که نتیجه ی آن می تواند ارتقای کیفیت داروها باشد و در آن زمان که به این نوع از تولید دست یافته شود، اینگونه بازگو خواهد شد که داروی ایرانی اگر بالاتر از داروهای خارجی نباشد پایین تر نیز نخواهد بود. سازمان غذا و دارو به دنبال ایجاد چنین کیفیتی است اما متاسفانه به صورت کلی صنعت تولید دارو در کشورمان از سطح پایین تر و خدمات در کشورمان از جایگاه بالاتری برخوردار است در صورتی که تولید باید در جایگاه قوی تری باشد بنابراین باید از تولید صنعت دارو حمایت شود تا تولید کننده با متقبل شدن هزینه های بسیار در این زمینه و استخدام افرادی متخصص، کیفیت داروها را افزایش دهد اما این حمایت به اندازه ی لازم وجود ندارد، البته در صنعت داروسازی کشور به پیشرفت خوبی رسیده است که این امر از افتخارهای جامعه به شمار می رود، همچنین وزارت بهداشت در دولت یازدهم با ایجاد آرامش در زمینه ی صنعت دارو در سطح کشور نعمت بزرگی را نصیب همگان کرده است اما همچنان باید به قسمت تولید توجه بیشتری شود.

    لینک کوتاه : https://ashkezarnews.ir/ufIsS

  • Telegram
  • برچسب‌ها:
    ارسال نظر :

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    تکمیل کنید *