کارخانه فولاد آلیاژی ایران در سال ۱۳۶۹ تأسیس و در سال ۱۳۷۸ به بهره‌برداری رسید؛ مجموعه‌ای که امروز نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد آلیاژی کشور محسوب می‌شود، بلکه به‌عنوان یکی از مدرن‌ترین واحدهای صنعتی خاورمیانه نیز شناخته می‌شود. اما پرسش اساسی اینجاست: این عظمت صنعتی، چه آورده‌ای برای مردم اشکذر داشته است؟

شهرکی که قرار بود پایین‌دست باشد، اما بالا‌دست آلودگی شد

شهرک صنعتی فولاد در طرح‌های اولیه قرار بود محلی برای استقرار صنایع پایین‌دستی فولاد، تولید قطعات خودرو و صنایع با ارزش افزوده بالا باشد؛ اما امروز این شهرک عملاً به محلی برای استقرار صنایع فوق‌العاده آلاینده و آب‌خواه، به‌ویژه واحدهای ذوب فولاد، تبدیل شده است.

در حال حاضر فعالیت  ۱۸ واحد فعال ذوب  در این محدوده، شهرک صنعتی فولاد را به یکی از  کانون‌های اصلی تولید دود، آلودگی هوا و فشار زیست‌محیطی  در شهرستان اشکذر بدل کرده است؛ فشاری که مستقیم بر سلامت مردم تحمیل می‌شود.

اشکذر چه داد و چه گرفت؟

در سال ۱۳۷۶، با ارتقای بخش اشکذر به شهرستان، شهرک صنعتی جهان‌آباد با حدود ۴۰۰ واحد فعال صنعتی  از اشکذر منتزع و به شهرستان میبد ملحق شد. در ازای این جدایی پرهزینه، شرکت فولاد آلیاژی ایران به محدوده شهرستان اشکذر افزوده شد؛ با این استدلال که این شرکت با ایفای  مسئولیت‌های اجتماعی گسترده، خسارات ناشی از این انتزاع را جبران خواهد کرد.

اما واقعیت امروز نشان می‌دهد که اشکذر نه جهان‌آباد را دارد و نه از فولاد آلیاژی، سهم شایسته‌ای برده است.

تعهداتی که روی کاغذ ماند

در سال ۱۳۹۷، هم‌زمان با اعتراضات شدید مردم اشکذر نسبت به احداث شرکت فولاد یزد، شورای تأمین مصوب کرد که شرکت فولاد آلیاژی ایران متعهد به انجام چند اقدام مشخص شود؛ از جمله:

* اجرای جدی و گسترده مسئولیت‌های اجتماعی در شهرستان اشکذر
* استفاده از نیروهای بومی
* نصب چندین ایستگاه پایش آلودگی هوا در نقاط مختلف شهرستان

با این حال، به‌جز اقداماتی بسیار محدود و نمایشی، تقریباً هیچ‌یک از این تعهدات به‌طور واقعی اجرا نشد. نه ایستگاه‌های پایش هوا به‌طور کامل نصب شد، نه سهم اشتغال بومی به‌طور معنادار افزایش یافت و نه مسئولیت اجتماعی، متناسب با حجم آلایندگی و سودآوری شرکت، تحقق پیدا کرد.

غدیری مدیرعامل وقت فولاد در دفتر امام جمعه اشکذر

سکوت مسئولان، تشدید بحران

ادامه این وضعیت، در کنار سکوت یا انفعال برخی نهادهای مسئول، این نگرانی جدی را ایجاد کرده که سلامت مردم اشکذر در حال تبدیل‌شدن به **هزینه پنهان توسعه صنعتی** است؛ توسعه‌ای که منافعش در ترازنامه شرکت‌ها ثبت می‌شود، اما زیان‌هایش در ریه‌های مردم.

 توسعه بدون مسئولیت، بی‌عدالتی است

فولاد آلیاژی ایران اگر می‌خواهد همچنان از عنوان «افتخار صنعتی» استفاده کند، ناگزیر است دِین اجتماعی خود به اشکذر را بپردازد. توسعه‌ای که همراه با آلودگی، بی‌توجهی به تعهدات و نادیده‌گرفتن حقوق شهروندان باشد، نه افتخار است و نه پایدار.

اشکذر دیگر ظرفیت وعده‌های محقق‌نشده را ندارد؛ **زمان پاسخگویی و اقدام عملی فرا رسیده است.**